Гомердің «Одиссея» эпосының мотивімен түсірілген соңғы блокбастер туындысы әлемдік кинопрокат рекордын жаңартып, көне аңызды күміс экранға қайта алып келді. Дегенмен «Илиада» мен «Одиссеяда» аты мәңгілікке қалған Троя — тек әдебиет пен киноның еншісіндегі қала емес.
Түркияның Солтүстік Эгей жағалауындағы Чанаккале провинциясында орналасқан бұл беделді қала бес мыңжылдық тарихын сақтап, әлі де барша салтанатымен бой көтеріп тұр. Мәдениет және туризм министрлігінің қолдауымен жүргізіліп жатқан 2026 жылғы қазба маусымы аясында археологтар Троя мен атышулы Троя соғысына қатысты жаңа тарихи деректерді аршып алуда.
Троя соғысының іздерін ашуға бағытталған жаңа қазбалар
Осы маусымдағы зерттеулер кезінде Трояның Рим кезеңіне жататын Төменгі қала бөлігінен бағаналы кең көшелер мен дүкендердің орны табылып, сол дәуірдің сауда-саттығы мен күнделікті тұрмысынан хабар беретін мәліметтер анықталды. Сонымен қатар ғалымдар Троя VI-VII қабаттарындағы Оңтүстік қақпа маңынан аңызға айналған Троя соғысымен байланысты қирау іздерін тексеруде. Қамал ішінде жүргізілген терең қазбалар қола дәуіріндегі сарай құрылымдарының құпиясын ашуға мүмкіндік беруде.
Қазіргі таңда Гомер дастандары мен экрандағы кинематографиялық бейнелерден шабыт алған тарих пен мифология әуесқойлары Ахиллестің ізі қалған, Гектор қорғаған көне қорғандарды өз көзімен көре алады. Осылайша, кинотеатрдан шыққан көрермен үшін оқиға өрбіген шынайы мекенді аралауға тамаша мүмкіндік туып отыр.
10 мәдени қабатты құрайтын 5 000 жылдық мұра
Троя — ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұралар тізіміне енген, ерте қола дәуірінен Шығыс Рим империясына дейінгі 10 түрлі мәдени қабаттан тұратын әлемдегі ең бай археологиялық нысандардың бірі. Қаланың тарихта ерекше орны болуына оның Еуропа мен Азияның, сондай-ақ Эгей мен Қара теңіздің тоғысқан жеріндегі стратегиялық орналасуы себеп болды. Дарданелл бұғазының ағысы мен желі кемелер үшін қауіпсіз айлақ қалыптастырып, Трояны ірі сауда орталығына айналдырды.
Гомер «Илиадада» суреттейтін Приам патшаның қаласы б.з.д. XIII ғасырда өрттен қираған Троя VII қабатына сәйкес келеді. Соңғы жылдары табылған хетт жазбалары мен лувилік мөр Трояның тек гомерлік символ емес, тамыры терең анадолылық қала болғанын дәлелдей түсті.
Троя музейі және Римдегі халықаралық көрме
Археологиялық кешенге кіреберісте орналасқан халықаралық марапаттарға ие Троя музейі заманауи экспозициялық дизайны арқылы қала тарихын 7 түрлі тақырыпта көрсетеді. Сатылай көтерілетін пандустар арқылы келушілер Трояның 10 мәдени қабатын аралап, құлпытастардан бастап ауқымды мүсіндер мен сирек фотосуреттерге дейінгі жәдігерлермен таныса алады.
Сонымен қатар 2026 жылдың 12 маусымы мен 18 қазаны аралығында Италияның Рим қаласындағы Колизей археологиялық паркінде «Троя мен Рим: Ежелгі Жерорта теңізінің аңыздары мен оқиғалары» атты ауқымды көрме өтуде. Онда 300-ден астам экспонат қойылған, оның 220-дан астамы Түркияның 19 музейінен арнайы жеткізілген.
